Immuniteit: zo houdt je lichaam zichzelf gezond

Immuniteit is het vermogen van je lichaam om zichzelf te beschermen tegen ziekteverwekkers zoals virussen, bacteriën en schimmels. Iedereen heeft dit systeem, maar de sterkte ervan verschilt per persoon. Sommige mensen worden zelden ziek, terwijl anderen bij elk wisselend seizoen meteen een verkoudheid oplopen. Dat heeft alles te maken met hoe goed het afweersysteem werkt. Gelukkig kun je daar zelf veel invloed op uitoefenen, met eenvoudige gewoonten die je dagelijks kunt toepassen.

Hoe je afweersysteem werkt

Je lichaam heeft een ingewikkeld netwerk van cellen, weefsels en organen die samenwerken om indringers buiten te houden. Witte bloedcellen spelen daarin een grote rol. Ze herkennen vreemde stoffen en maken die onschadelijk. Een deel van dit systeem reageert snel en algemeen op alles wat vreemd is. Een ander deel leert van eerdere infecties en reageert de volgende keer sneller en preciezer. Dat is ook het principe achter vaccinaties: je lichaam leert een ziekteverwekker kennen zonder echt ziek te worden. De darm speelt hierbij ook een opvallend grote rol. Zo’n zeventig procent van alle afweercellen bevindt zich in of rondom de darmen. Een gezonde darmflora, met voldoende goede bacteriën, helpt het lichaam om schadelijke stoffen te herkennen en te bestrijden.

Voeding die je weerstand ondersteunt

Wat je eet heeft directe invloed op hoe sterk je afweer is. Gevarieerde voeding geeft je lichaam de bouwstoffen die het nodig heeft. Vitamine C, te vinden in paprika, kiwi en citrusvruchten, helpt bij de aanmaak van afweercellen. Vitamine D speelt een rol bij het reguleren van de afweerreactie en wordt vooral aangemaakt door zonlicht op de huid. In de herfst en winter is dat lastig, waardoor een supplement nuttig kan zijn. Zink, dat voorkomt in noten, zaden en vlees, ondersteunt de werking van witte bloedcellen. Probiotica in yoghurt en gefermenteerde producten zoals zuurkool dragen bij aan een gezonde darmflora. Drink ook voldoende water, minimaal anderhalve liter per dag, zodat je lichaam afvalstoffen goed kan afvoeren. Een tekort aan vocht maakt het lichaam vatbaarder voor infecties.

Slaap, beweging en stress als bepalende factoren

Niet alleen voeding, maar ook je leefstijl bepaalt hoe goed je lichaam zich kan verdedigen. Tijdens de slaap herstelt het lichaam zich en maakt het nieuwe afweercellen aan. Wie structureel te weinig slaapt, heeft een zwakkere afweer en wordt sneller ziek. Zeven tot negen uur slaap per nacht is voor de meeste volwassenen voldoende. Regelmatige lichaamsbeweging helpt eveneens: het verbetert de doorbloeding, waardoor afweercellen sneller door het lichaam reizen. Dat hoeft geen intensieve training te zijn. Een halfuur stevig wandelen per dag heeft al een positief effect. Chronische stress is dan weer een grote vijand van een goede afweer. Het stresshormoon cortisol remt de werking van het immuunsysteem bij langdurige aanwezigheid. Ontspanning, voldoende pauzes en activiteiten die je leuk vindt, helpen om dit hormoon op een gezond niveau te houden.

Gewoonten die je weerstand ondermijnen

Net zo belangrijk als wat je wél doet, is wat je beter kunt laten. Roken beschadigt de slijmvliezen in de luchtwegen, waardoor virussen makkelijker binnenkomen. Alcohol verstoort de communicatie tussen afweercellen en maakt het lichaam minder slagvaardig bij een infectie. Te veel suiker in de voeding kan de werking van witte bloedcellen tijdelijk remmen. Weinig buiten komen zorgt voor een tekort aan vitamine D, terwijl frisse lucht juist goed is voor de luchtwegen. Slechte handhygiëne is ook een onderschatte factor: veel ziekteverwekkers komen via de handen het lichaam binnen. Regelmatig handen wassen met zeep, zeker voor het eten en na het gebruik van het toilet, is een van de meest directe manieren om besmetting te voorkomen. Het klinkt misschien simpel, maar deze kleine gewoonten maken samen een groot verschil voor hoe gezond je je voelt.

Veelgestelde vragen over immuniteit

Kan je weerstand snel verbeteren als je al ziek bent?
Als je eenmaal ziek bent, kun je je weerstand niet meer snel omhoogkrikken. Het lichaam is dan al bezig met bestrijden. Wat je wel kunt doen is rusten, voldoende drinken en gezond eten zodat het herstel zo snel mogelijk verloopt. Preventie werkt beter dan ingrijpen op het moment dat je al klachten hebt.

Is een supplement altijd nodig voor een goede afweer?
Een supplement is niet altijd nodig voor een goede afweer. Wie gevarieerd eet en genoeg buiten komt, krijgt de meeste voedingsstoffen binnen via voeding en zonlicht. Vitamine D vormt hierop een uitzondering, zeker in de wintermaanden. Voor mensen die weinig buiten komen of eenzijdig eten, kan een supplement zinvol zijn.

Waarom worden kinderen vaker ziek dan volwassenen?
Kinderen worden vaker ziek dan volwassenen omdat hun afweersysteem nog in ontwikkeling is. Het leert met elke infectie bij. Hoe meer ziekteverwekkers het al heeft gezien, hoe sneller en beter het kan reageren. Dat is ook de reden waarom volwassenen minder snel bepaalde kinderziekten krijgen: zij zijn al eerder in aanraking geweest met die verwekkers.

Heeft stress echt invloed op hoe vaak je ziek wordt?
Ja, langdurige stress heeft echt invloed op hoe vaak je ziek wordt. Het hormoon cortisol, dat vrijkomt bij stress, remt de activiteit van afweercellen als het te lang aanwezig is in het lichaam. Mensen die langere tijd onder druk staan, merken dan ook vaker dat zij sneller verkouden worden of langer ziek blijven.